كوردی

 

مێژو

بەڕێوەبەرایەتی هەواڵگری لە ساڵی ١٩٥٢ دامەزرا بۆ یارمەتیدانی سەرۆك کۆمارو سیاسەت دانەرانی تر سەبارەت بەو بڕیارانەی کە پەیوەندیان بە  ئاسایشی نیشتمانی وڵاتەكەمانە وەیە ڕاگەیەنن. شیکارەکانی بەڕێوەبەرایەتی هەواڵگری دەڕواننە ھەمو ئەو زانیاریانەی لە بەردەستدان لە سەر کێشەیەک  کە هاسان و پوختەیکەن بۆ سیاسەتدانەران كە  ڕاو  بوچونێکی زیاتریان بخاتە بەردەست بۆئەوەی كە چۆن لەو بارەوە باشتر بیر بكەنەوە. دانەویلەی ئاشی هەواڵگری شیکارەکان زۆر جاران تێكەڵاو و نیوەچڵ، پارچە پارچەو نەگونجاو لە سەرانسەری جیھان کۆدەبیتەوە. لە سەرباس و مەسەلەیەکی بێکەڵک لە ساڵانی كۆنەوە بگرە ھەتا وەکوقەوارەی پرهێزی ئاستە پێویستییەکانی ئەمرۆ، ئەو زانیاریانە بە چەندین سەرچاوە و شێوازی جوراوجۆردا تێدەپەڕن، هەر لە  كارمەندانی وڵاتە یەکگرتوەکان لە دەرەوەی وڵات تاوەکو راپۆرتی ئەو كەسانەی بۆ دەزگا كار دەكەن، وێنەی سەتەڵایتی، ڕاگەیاندنی بیانی و تۆماركردنە هەستیارەکان.

 

لە ماوەی ساڵانی ڕابردودا و بگرە تاوەکو ئێستا، بەڕێوەبەرایەتی هەواڵگری بەرەنگاری کێشەوگرفتێکی زۆر بوەتەوە، ناسینەوەی هەڵوێستەکان و رون كردنەوەی کێشەکانیان. لەگەڵ کاتو وەختی خۆیدا چاودێرانە ئەو زانیاریانەی پوختە و  ئامادەی بەردەست ئەو کەسە تایبەتمەندانانە کردوە  كە لە ھیچ شوێنێكی دیكە بەدەست نەكەوتون . لەگەڵ ئەنجامدانی ئەو كارە، ئەمەی بە سیاسەت دانەران سەڵماند کە  نەیهێشت شەڕی سارد ببێتە هۆی شەڕێكی گەرم و ماڵکاولکەر، ئێستاش ڕۆلێكی باش و گرینگ  دەبینێ لە بردنەوەی شەڕی جیھانی دژبە تیرۆریستەکان.

 

روداوە گرینگەكان لە مێژوی بەڕێوەبەرایەتی هەواڵگریدا

لە ساڵانى ٤٠ كاندا

١٩٤٦- دەزگای ڕاپۆرت و هەڵسەنگاندن دامەزرا بە هاوبەشی گرۆپێكی ناوخۆیی، لە لایەن گروپێکی هەواڵگری ناوەندی بۆ گەڕان بەدوای زانیارێکان، وەکوئامادە کردنی ڕاپۆرتە شیكارە رۆژانەیەکان، نوسینەوەی تێروتەسەلی هەواڵگری نیشتمانی بۆ خاوەن بڕیارەکان.

 

١٩٤٧- سەرۆك ترۆمەن بڕیاری ئاسایشی نیشتمانی  ١٩٤٧ ی دامەزرانی (سى ئاى ئەى)ئیمزا كرد.

 

لە ساڵانى ٥٠كاندا

١٩٥٠- بەڕێوەبەری هەواڵگری ناوەندی واڵتر بیدیل سمیس دەزگای ڕاپۆرت و هەڵسەنگاندن دابەش كرد بەسەر سێ دەزگادا: دەزگای هەڵسەنگاندنی نەتەوەیی، کە ئەرکی سەرەکیان ئامادەکردنی  "هەڵسەنگاندنی  نیشتمانی" ورێکخستنی بو، دەزگای لێکۆڵینەوەو راپۆرت، كە بە شێوەیەکی سەرەتایی شیکاری ئەنجام دەدات  ودەزگای هەواڵگری ھەنوكەیی، كە ئەركی نوسینی كورتەی شیكاریەکان و دەستکەوتەکانە بۆ سیاسەتدانەران.

 

١٩٥٢- بەڕێوەبەری هەواڵگری ناوەندی واڵتر بیدیل سمیس بەڕێوەبەرایەتی هەواڵگری دامەزراند كە جێگەی بگرێتەوە و بتوانێ جەڵەوی ئەو بەرھەمە  تەواوكراوانەی شیکراوە هەواڵگریەکان بگرێتە بەر. سەرۆك ترۆمەن  خوێنەرێکی چاوچنۆکی تینوی تەختەی دەنگوباسی هەواڵگری ناوەندی، کە ڕابەری (سى ئاى ئەى) دەکات، زانیاری بداتە كاندیداكانی سەرۆكایەتی ئایزنھاوەر و ستیڤنسن ، ئەو ڕاهێنانەی کە تا وەکوئەمڕۆش بەردەوامە.

 

١٩٥٦- یەكەمين  ئۆپەراسێونی  سوسەگەری ئاسمانی (یو-٢)، شیکارەکانی بەڕێبەرایەتی هەواڵگری ڕۆلێكی گرینگ و بەرچاو دەبین لە دابین كردن و هەڵسەنگاندنی واقعبینانەی قەبارەی ھێزی بۆمباهاوێژی سۆڤیەت.

 

لە ساڵانى ٦٠ كاندا

١٩٦٠- بەڕێوەبەری هەواڵگری گرۆپێكی كاری بچووك دادەمەزرێنێت بۆ دۆزینەوە و پێناسەی گرفتەكانی هەواڵگری كە دەكرێ سود وەربگیرێ لە پشتیوانی کردنی  پرۆسەی ئۆتۆماتیكیانەی هەواڵگریەکان. ئەو دەستەیە پێناسەی خەرجی هێزی بەرگری سۆڤیەت دەكات  وەكو سەرەداو بۆ گرفتە سەرەكیەکان و دەست بەكار بوون لە سەر ستراتیجيەتی خەرجيەکانو د ەقاودەقی (نمونەیی) شیکاریەکە. .

 

١٩٦٣- ئەو ٢٤- كاتژمێریەی ئوپراسیۆنی (سى ئاى ئەى) دامەزرێندرا.

 

١٩٦٤- داخوازی سەرۆك جانسن لە بەرھەمی رۆژانەی هەواڵگریەکان لە كۆتایی ھەمو رۆژێكی كار كردندا داوا دەكات- ئەمە دەبێتە ئاگاداریەکانی رۆژانەی سەرۆك کۆمار.

 

لە ساڵانى ٧٠ كاندا

١٩٧٣- سیستەمی كارمەندانی هەواڵگری نیشتمانی لە ژێر ئەنجومەنی هەواڵگری نیشتمانیدا پێك دێت بۆ دابینكردنی شارەزایان بۆ راوێژكاری و رێكخستنی ھاوكاری لە نێوان دەزگاكان دا لە سەر کێشە سەرەكیەكان.

١٩٧٦- لە وەڵامی ئەو رەخنانەی سەبارەت بە شیکارەکانی كۆمەڵگای هەواڵگری لە سەر ھێزی سەربازی سۆڤییەت لە ئایەندەدا، بەڕێوەبەری هەواڵگری ناوەندی جۆرج بووش بڕیار لەسەر پێشبڕکەیی تیمی (ئەی/ أ ) وتیمی ( بی/ ب ) دەدات بۆ ڕاهێنانی شیکاری وەكو بەشێك لە هەواڵگری نیشتمانی بۆ هەڵسەنگاندنی ،" ھێزەكانی سۆڤییەت بۆ ئاژاوە ناونەتەوەیەکانی ساڵەكانی ناوەندی ١٩٨٠كان،"

 

١٩٧٧- بەرێبەرایەتی هەواڵگری دوبارە رێكخرا و ناوی لێنرا بە ناوەندی ھەڵسەنگاندنی دەرەوەیی نیشتمانی، هاودەم لەگەڵ ناوەندیەك بۆ پشتگیری سیاسی ودەزگاکانی ھەرێمی و شیكردنەوەكانی سیاسی، زانیاری زانستی، و زانیاری چەك بە خۆوە دەگرێ.

 

لە ساڵانى ٨٠ كاندا

١٩٨٠- دەستەی كۆنترۆلی چەك و هەواڵگری دامەزرا لە بە ناوەندی ھەڵسەنگاندنی دەرەوەیی نیشتمانی بۆ پشتگیری هەواڵگری لە سەر ئەو کێشانەی پەیوەندیان بە كۆنترۆلی چەكەوەهەیە.

 

١٩٨١- دەستەی كۆنترۆلی چەك و هەواڵگری بە ناوەندی ھەڵسەنگاندنی دەرەوەیی نیشتمانی ناوەندێكی ھەلسەنگاندنی ڕاگواستنی تەكنۆلۆجی دامەزراند كە كاری پشتگیری شیکاری و هەواڵگری لە سەر کێشەی راگواستنەوە تەكنەلۆجیەکانی ناونەتەوەیی ئەنجام بدات. دواتر ھەمان ساڵ. ئەو بەشە دوبارە رێكخرایەوە و ناوی لێنرا بە بەرێوەبەرایەتی هەواڵگری زۆربەی دەزگا  كار كەرەکانی بوژانەوە ودەستیان بەسەراداگیراو خزانە ناو دەزگاکانی ھەرێمیەوە.

 

١٩٨٦- ناوەندی دژە تیرۆریزم دامەزرا لە ژێر بەڕێوەبەرایەتی ئۆپەراسێونەكان بۆ یارمەتی دان بە شەڕی ناونەتەوەیی لە بەرەنگاری مەترسیە تیرۆریستیەكان. كارمەندانی بەرێوەبەرایەتی هەواڵگری لە بەشەكانی شیکردنەوەی خۆیاندا بەردەوامن لە كارکردن بۆ دابین كردنی پسپۆری كارکردەیی و ھەرێمی – کە یەكەم دەستەی ھەمیشەیی کۆکەرەوەی شیكاری ئۆپەراسیونەکانن.

 

١٩٨٨- ناوەندی دژە هەواڵگری دامەزرا. وەكو ناوەندێ دژە تیرۆریزم، هەمو كارمەندانی بەڕێوەبەرایەتی زانیاری دەگرێتە خۆی كە پشتگیری شیکاری دابین دەكەن.

 

١٩٨٩- ناوەندی دژە كەرەسە بێ هۆشکەرەکانی بەڕێوەبەری هەواڵگری دامەزرا بۆ ئەوەی كارمەندانی (سى ئاى ئەى) لە گشت لایەکەوە هەر لە كۆمەڵگا هەواڵگريەکان، یاسا داسەپێنەرەکان و دەزگاكانی سیاسی پێكەوە كۆکاتەوە.

 

لە ساڵانى ٩٠ كاندا

١٩٩٢- ناوەندی ڕێگری لە بڵاونەبونەوەی چەكە بە كۆمەڵ كوژەکانی بەڕێوەبەری هەواڵگری ناوەندی دامەزرا كە ھەڵسوكەوتی بەڕێوەبەرایەتی هەواڵگری لە گەڵ كۆمەڵگای سیاسی بە ھێز بكات لە سەر گەورەترین کۆبونەوەی سەرنج بۆنەهێشتنی بڵاوبونەوەی چەكە  بە كۆمەڵ كوژەکان.

 

١٩٩٧- پێنج دەزگای شیکاری ھەرێمی جارێكی دیكە لە ناو سێ دەزگادا رێكخران. ناوەندی بڵاونەبونەوەی چەكە  بە كۆمەڵ كوژەکان بەرێوەبەرایەتی هەواڵگری ناوەندی بەشێكی دیكەی شیکاری زیاد دەكات و پۆستێكی باڵای زانستی دادەمەزرێنێ، بەم شێوەیە گەورەترین ناوەندی شارەزایانی بواری پەرەپێدانی چەك لە ناو كۆمەڵگای هەواڵگریدا پێك دێت.

١٩٩٨- كۆمیسیۆنی (جێرەمایە)  پێداچونەوە بە سەركارەكانی كۆمەڵگای هەواڵگری لە سەر ھیندوستان و تاقیكاریە ڕانەگەیاندراوەكانی دەكات، ئەو كۆمیسیۆنە پێشنیار دەخاتە ڕو بۆ بەھێز كردنی تواناكانی هوشیاركردنەوەی شیكاری ئەو كۆمەڵگایە.

١٩٩٩- لە دیسامبەر، بەڕێوەبەرایەتی هەواڵگری (دى . ئاى)خوێندنگەی (شێرمەن كێنت) دادەمەزرێنێت بۆ شیکردنەوەی هەواڵگری كە تێگەیشتنە پسپۆریەكان ، شارەزاییەكان ، پسپۆری هەواڵگری شیکارەکان و ئەوانەی سەرپەرستی بەھێزکردنیان دەکەن.

لە ساڵانى ٢٠٠٠ كاندا

٢٠٠٠- یەكەم پۆلی دەرچووانی پرۆگرامی پیشەی شیکاری لە خوێندنگەی شێرمەن كێنت لە مانگی  ١١ بو، دەسپێکردنی  پرۆگرامی پیشەی شیکاری  بو بە  پرۆگرامی فێر بونی پسپۆری سەرەكی بۆ ھەمو ئەوشیکارە نوێ یانەی بەشداری لە (سى ئاى ئەى) دەکەن.

٢٠٠١- ناوەندی بەڕێوەبەرایەتی هەواڵگری بۆ زانیاری لەسەر چەكەكان، بڵاو نەبوونەوەی چەكە بە كۆمەڵ كوژەكان و دەستبەسەراگرتنی چەك دامەزرا، كە هەمو شارەزایان ئەوانەی زانیاریان لە سەر مەترسی چەكە دەرەوەیەکانە لە ناوەندیەک كۆ كاتەوە دوا بە دوای هێرشەكانی ١١ ی سيپتەمبەردا ، ئەو بەشە شیکارەی كە ھەبو لە ناوەندی دژەتیرۆریزم بە شێوەیەكی بەر چاو و بەرفراوان بڵاوکرایەوە و ناوی دەزگای شیکەرەوەی تیرۆریزمی لێنرا.

- لە خۆئامادەكردن بۆ بەرەنگاربوونەوەی روداوەكانی ١١ ی سيپتەمبەر، بەڕێوەبەری هەواڵگری ناوەندی جۆرج تێنێنت داوای لە بەڕێوەبەری هەواڵگری کرد كە "شانەیەكی سوور" (بنکەیەکی نهێنی) پێك بهێنن كە بە شێوەیەكی نا ئاسایی بیرلە ڕێگە چارەيەك بكاتەوە سەبارەت بە ھەموئەو کێشانەوە كە پەوەندیان بە شیکاریەوەهەیە. ئەو "شانە سوورە"ی بەڕێوەبەری هەواڵگری ناوەندی لەسەر بڕیارە بێژراوەکە " لە بوارێکی سەربەخۆیانەوە" ڕێگایەکی دی دەگرێ لە دەرهێنانی ئەو یادداشتنامانەی  کە دەبنە هۆی وروژاندن و ڕێگە گرتن لە بیر وباوەڕ لەجیاتی ئەوەی ئامادەکاری لە ھەلسەنگاندنی دەسەڵاتداران بكات.

٢٠٠٢- بەڕێوەبەرایەتی هەواڵگری ٥٠ ھەمین سالڕۆژی دامەزرانی خۆی دەگێڕێ.

- زانكۆی (سى ئاى ئەى) دامەزرا بۆ پۆشتە کردنی كارمەندانی (سى ئاى ئەى) بە بەھا ھاوبەشەكان، پابەندبون بە پەیامەکان، زانین و لێهاتویی لە پیشەگەری ئاڵوگۆرکێی هەواڵگری و سەرکاردایەتی پێویست بۆ جێبە جێ كردنی ئەو پەیامە ھەرە تایبەتیانە كە ھەیانە لە خزمەتكردن بە نیشتمانەكەمان. زانكۆی (سى ئاى ئەى)ھەمو پرۆگرامەكانی ڕاھێنانی ھەنوكەیی (سى ئاى ئەى) پێكەوە گرێدەدات ، وەك خوێندنگەی (شێرمەن كێنت)  ی سەر بە بەڕێوەبەرایەتی هەواڵگری كرد بە یەكەم دەزگای یەکگرتوی زانكۆی (سى ئاى ئەى) و دامەزراندنی خوێندنگاكانی بەرفراوانی نوێی (سى ئاى ئەى) بۆ ئامادەکاری لە سەرجەم ڕاھێنانانەکان بۆ ھەمو كارمەندانی (سى ئاى ئەى) لە پەیامەکانی دەزگا دا و پیشەگەری ئاڵوگۆرکێی هەواڵگری بەڕێوەبەرایەتی و زمانە دەرەوەییەکان.

٢٠٠٣- دەستەی داخوازێکەرانی كۆكەرەوە  و ھەڵسەنگاندن بەڕێوەرایەتی هەواڵگری لە مانگی ٤ دوبارە رێكخرایەوە و ناوی دەزگای ستراتیجیەكانی كۆكردنەوە و شیکاری لێنرا. ژمارەیەك ھۆ ھەبون بۆ ئەو دوبارە رێكخستنەوەیە، لە هەمو ئەو لەبەر چاوگرتنانە  ئەوە بو كە ئێمە نەرم و نۆڵیەکی زۆرمان بەدەست هێنا لە پشتگیریکردنی کێشەکانی جیھانیدا، ھەروەھا زیاد بونی سەرچاوە شیکاریەکان لە دژی کێشە سەرەکیەکان و بەھێز كردنی توانای بەڕێوەبەرایەتی بۆ جێبە جێ كردن و كۆكردنەوەی پرۆگرامە داهاتەکان.

-دەزگای شیکاری عێراق لە مانگی ١١ پێك ھات بۆ ئەوەی تیشک بخاتە سەربڵاوە پێکردن بە بەڕێوەبەرایەتی بۆ پشکنین و شیكاری  لە سەر ئەرك ودەستکەوتە سەرەکیەکانی ئاسایشی نیشتمانی.

٢٠٠٤- ڕاپۆرتی كۆمیسیونی ١١ ی سيپتەمبەر لە مانگی ٧ بڵاو کرایەوە و ھەندێك پێشنیاری خستە ڕو لە سەر ئەوەی كە چۆن بتوانرێ بەشێوەکی باشتر كۆ كردنەوە ، شیکاری و ڕێكخستنی هەواڵگری بەرەو پێش بچێ کە پەند وەرگرین لە بەر رۆشنایی ئەو ئەزمونەی لە هێرشەكانی تیرۆریستی ١١ ی سيپتەمبەر بۆ سەر ئەمریكا کرا.

- لە مانگی ٨ ناوەندی دژە تیرۆریزمی نیشتمانی دامەزرا كە پلانەكان و چالاكیەكانی دژە تیرۆرێزمی ھەمو دەزگاكانی حكومەت و وەزارەتخانەكان رێك بخات و چاودیریان بكات بۆ ئەوی دڵنیامان بكاتەوە كە كردەوەی كاری ھاوبەش لە سەر بناغەی هەواڵگری بۆ حكومەتی ئەمریكا لە بەردەستدا بێ.  ژمارەیەك لە شیکارەکانی بەڕێوەبەرایەتی هەواڵگری دیاری كران كە بۆ اوەندی دژە تیرۆریزمی نیشتمانی كار بكەن.

بڕیاری ریفۆرمی هەواڵگری و ڕێگە گرتن لە تیرۆریزم  یاسا ی ساڵی ٢٠٠٤ لە مانگی  ١٢ بو بە هۆی بەڕێوەبەری هەواڵگری نیشتمانی، بۆ ڕێكخستن و ڕابەریکردنی سەرجەم كۆمەلگای هەواڵگری. بەڕێوەبەری هەواڵگری ناوەندی ئەم کردارە لە دەست دەدات و ئێستا ڕاپۆرت بە بەڕێوەبەری هەواڵگری نیشتمانی دەدات، کە دووبارە ناوی لێنرایەوە بە  بەرێوەبەری دەزگای هەواڵگری ناوەندی

٢٠٠٥- ڕاپۆرتی كۆمیسیون لە سەر توانا هەواڵگریەکانی ئەمریكا سەبارەت بە چەكە بە كۆمەڵ كوژەكان، زۆربەی كاتەكان وەك كۆمیسیونی چەكە بە كۆمەڵ كوژەكان ناو دەبرێ، بگوێرە ی چاپ و بڵاو كراوەكان. ئەو ڕاپۆرتە رەخنە لە شێوەی كار كردنی (سى ئاى ئەى) و كۆمەڵگای هەواڵگری دەگرێ لە ھەڵسەنگاندنەكانیان سەبارەت بە ئامادەبونی كۆمیسیونی چەكە بە كۆمەڵ كوژەكان لە عێراق و پێشنیارەكانی بۆ باشتر كردنی كارە هەواڵگریەکان دەخاتە بەردەست، دەست نیشانكردنی ئەو خاڵە سەرەکیانە  بون بەهۆی وەرگرتنی دەرسێکی پڕ بەببەهاو نوێ لەژیاندا.


Posted: Dec 18, 2012 12:42 PM
Last Updated: Dec 18, 2012 12:45 PM